POMPEOVA BOLEST ILI GLIKOGENOZA TIPA II

Prof.dr.sc. Marija Šoštarko, dr.med., neurolog

Posljednjih nekoliko godina Pompeova bolest ili glikogenoza tipa II se sve češće spominje među primarnim bolestima mišića, razlog toga je mogućnost pozitivnog terapijskog djelovanja na tijek bolesti.

Pompeova bolest se prema kliničkoj slici ubraja među neuromuskularne bolesti i to primarne mišićne bolesti, podskupina metabiličke miopatije. Kako je bolest uzročno vezana uz lizosome, ubraja se i u skupinu lizosomskih bolesti kao i u skupinu autosomno recesivno nasljednih bolesti. Klinički znakovi i simptomi Pompeove bolesti su posljedica poremećenog metabolizma glikogena. Glikogen je tvar iz skupine ugljikohidrata i glavni je izvor energije za stanice u našem tijelu. Za njegov metabolizam neophodna je uredna funkcija lisozoma, mjehurićastih formacija u citoplazmi stanica. Kod Pompeove bolesti to je poremećeno zbog manjka lizosomskog enzima iz skupine kiselih hidrolaza koji se naziva alfa 1,4-glukozidaze (GAA). Za ovaj enzim odgovoran je gen s oznakom 17q25.2, q25.3 koji kod ove bolesti pokazuje mutaciju. Zbog nemogućnosti korištenja glikogena dolazi do njegovog gomilanja u jetrenim stanicama, u mišićnim vlakancima kao i drugim stanicama organizma. Tu pojavu prvi je uočio nizozemski patolog Pompe 1932. godine pa bolest nosi i njegovo ime.

Bolest se dijeli s obzirom na intenzitet smanjenja enzima. Što je vrijednost enzima manja bolest počinje ranije i klinički znakovi i simptomi bolesti su brojniji, intenzivniji i progresivniji pa se sukladno prema tome klinička slika Pompeove bolesti dijeli u tri glavna oblika.

Kod infantilnog oblika vrijednost enzima GAA je manja od 1% normale vrijednosti enzima u zdravom organizmu. Prvi znakovi bolesti su prisutni već kod rođenja ili se razviju do šestog mjeseca života. Kliničkom slikom prevladava smanjen tonus mišića, poteškoće kod sisanja i gutanja, smetnje disanja i srčane funkcije, slezena i jetra često su povećane kao i jezik koji zbog toga prelazi izvan usne šupljine.

Juvenilni oblik se razvija u dobi od šestog mjeseca pa do petnaeste godine života, vrijednost enzima GAA se kreće od 1-5% normalne vrijednosti. Ako se prvi znakovi bolesti razviju od 6. do 24. mjeseca života, klinički znakovi i simptomi bolesti su brojniji i progresivniji i 80% bolesnika će razviti kardiomiopatiju, koja dovodi do slabljenja srčanog mišića i teškog poremećaja srčane funkcije. Juvenilni oblik koji se razvija u dobi od 2. do 15. godine života je blaži od prije opisanog pa se rjeđe nalaze smetnje sa strane srca ili poteškoće disanja te povećanje organa.

Adultnim oblikom nazivamo onaj, čiji se prvi znakovi bolesti jave u bilo kojoj dobi nakon 15. godine života, što se javljaju kasnije to je klinička slika blaža. Vrijednost enzima GAA kod ovih bolesnika iznosi od 10-25% normalne vrijednosti. Kod ove skupine bolesnika u kliničkoj slici nalazi se mišićna slabost po tipu pojasnog oblika miopatije, dok se vrlo rijetko razviju smetnje sa strane disanja i slabosti srčanog mišića.

Općenito klinički znakovi Pompeove bolesti obuhvaćaju slabost mišića ramenog i zdjeličnog pojasa kao i mišića nadlaktica i natkoljenica te mišića duž kralježnice. Može biti zahvaćen i srčani mišić, kao i mišići koji sudjeluju kod disanja. Zbog slabosti mišića dolazi i do deformiteta kao pojačane fiziološke lumbalne lordoze. Zbog toga kod uspravnog držanja ramena i grudni koš su zabačeni prema natrag, dok se trbuh izbočuje prema naprijed. Ramena su opuštena, a kod kretanja dolazi do izražaja gegav hod. Često se razvije i deformitet kralježnice kao kifoskolioza najčešće u području srednje i donje trećine leđa. Zbog toga se mijenja i ravnina zdjelice pa su smetnje kod kretanja izraženije. S progresijom slabosti mišića kod bolesnika koji nemaju specifično liječenje nastupa nepokretnost i potreba za korištenjem invalidskih kolica. Kad se klinički znakovi i simptomi razviju vrlo rano u djetinjstvu ili su prisutni već kod rođenja, dijete će uz slabost i smanjeni tonus mišića razviti i slabost srčanog mišića kao i smetnje disanja. Zbog gomilanja glikogena u stanicama nekih organa dolazi do njihovog povećanja pa se tako nalazi uvećana jetra, slezena, kod nekih bolesnika i bubrezi te jezik. Ako klinička slika ostane neprepoznatljiva i dijete ne dobije nadomjesnu enzimsku terapiju, nastupa smrt. Juvenilni i adultni oblik rjeđe razviju smetnje sa strane slabljena srčanog mišića i smetnje disanja, već kliničkom slikom prevladava slabost mišića ramenog i zdjeličnog pojasa te mišića nadlaktica, natkoljenica i mišića duž kralježnice. I tu važi pravilo, što ranije postavljena dijagnoza i što ranije uvođenje redovite zamjenske enzimske terapije to je zdravstveno stanje bolesnika bolje.

Kod sumnje na Pompeovu bolest dijagnoza se potvrđuje odnosno isključuje pomoću jednostavnog testa iz suhe kapi krvi, čime se dokazuje aktivnost enzima alfa 1,4-gliukozidaze (GAA), koji je odgovoran za metabolizam glikogena. Kod obrade obitelji u kojoj je nađena bolest provode se i složenije pretrage. Isto tako se može učiniti i prenatalna obrada, ako je potrebno, a kod sumnje na Pompeovu bolest kod novorođenčeta se obavlja test iz suhe kapi krvi. Pretraga za određivanje aktivnosti enzima iz suhe kapi krvi obavlja se u Metaboličkom laboratoriju KBC Zagreb, Kišpatićeva 12, 10000 Zagreb, broj telefon je 01 2367244. Inače pretraga se nalazi na Listi pretraga HZZO.

Liječenje nadomjesnim enzimom je vrlo jednostavno i sastoji se u primjeni lijeka putem infuzije svakih 14 dana. Lijek se dobro podnosi i nema neželjenih popratnih efekata. Nalazi se na Listi lijekova HZZO. Pozitivni efekt liječenja uočen je 2000. godine. Primjenom nadomjesne enzimske terapije progresija Pompeove bolesti se zaustavlja a i već postojeći klinički znakovi i simptomi se oporavljaju.

Iz svega je vidljivo, koliko je važno što prije postaviti pravu dijagnozu i što prije započeti nadomjesno enzimsko liječenje i time zaustaviti napredovanje bolesti te poboljšati stanje već prisutnih znakova i simptoma bolesti.

Vodič za OSI u IŽ

vodić za osi Istarske županije